Beginblad
Restauraties
Indeling

 

Losmaken  van  de  koepel,  derde  fase

Monument

In  1969  is  Eyckenstein door de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten, RACM (de voormalige Rijksdienst voor Monumentenzorg)  op  de  Rijksmonumentenlijst  geplaatst. Zie ook Monument. Het landhuis was toen al hard aan restauratie toe.

Bij  restauraties  moet  de  eigenaar  van  een  monument  zich  aan  de  voorschriften  van  de  RACM  houden.  Het  monument  moet  bijvoorbeeld  zo  veel  mogelijk  in  de  oorspronkelijke  toestand  gelaten  worden.  Voor  Eyckenstein  betekent  dat  dat  de  verschillende  bouwstijlen  die  in  het  verleden  door  elkaar  heen  ontstaan  zijn  (zie  Geschiedenis),  bewaard  moeten  blijven.  De  sèrre  bijvoorbeeld  moest  (in  de  tweede  fase)  vanwege  de  slechte  staat  helemaal  gesloopt  worden,  maar  moest  op  precies  dezelfde  wijze  weer  worden  opgebouwd.  Tegenover  de  verplichtingen  bij  restauraties  staat  dat  de  Rijksdienst  een  bepaald  percentage  subsidie  ten  behoeve  van  restauraties  toekent.

De  restauraties  van  het  landhuis  van  Eyckenstein  zijn  in  vier  fases  in  te  delen,  die  hieronder  worden  beschreven.

 

Aanvang

De  aanvang  van  de  restauraties  is  niet  zonder  slag  of  stoot  verlopen.  Omdat  de  eigenaar  Rutger  Wessel  van  Boetzelaer  er  aanvankelijk  van  uitging  dat  het  landhuis  spoedig  gerestaureerd  zou  gaan  worden,  is  er  in  het  begin  weinig  aan  onderhoud  gedaan.  Alles  zou  dan  in  één  keer  gedaan  kunnen  worden.  Maar  het  duurde  helaas  allemaal  erg  lang.  Door  tal  van  oorzaken,  zoals  afgekeurde  restauratieplannen,  een  subsidiestop  en  dergelijke  moesten  de  restauraties  steeds  vooruit  geschoven  worden.  Jarenlang  heeft  het  huis  door  dit  wachten  in  de  steigers  gestaan,  zoals  op  de  foto  te  zien  is.

Ondertussen  ging  de  toestand  van  het  huis  achteruit  en  ging  bijvoorbeeld  het  dak  steeds  meer  lekken.  Rutger  Wessel  van  Boetzelaer  was  ieder  jaar  dagen  lang  op  het  dak  bezig  om  de  scheuren  in  de  dakbedekking  dicht  te  smeren.  Op  steeds  meer  plaatsen  in  het  huis  moesten  potjes,  pannetjes  en  emmertjes  neergezet  worden  om  waterschade  zo  veel  mogelijk  te  voorkomen.  Lekkages  hebben  dan  ook  steeds  weer  een  belangrijke  drijfveer  voor  de  restauraties  gevormd.  Op  een  gegeven  ogenblik  heeft  Van  Boetzelaer  besloten  dat  er  niet  langer  gewacht  kon  worden.  Er  móést  nieuwe  dakbedekking  op  komen  en  dat  is  toen  ook  gebeurd.

Gaandeweg  is  er voor  gekozen  om  de  restauratiewerkzaamheden  in  verschillende  fases  in  te  delen,  waarbij  de  grootste  knelpunten  als  eerste  onderhanden  genomen  zouden  worden.

 

Eyckenstein  in  de  steigers  (197x)
foto  boven:  Peter  Ball
foto  onder:  Bert Bolle

 

Eerste  fase  (1992)

Uiteindelijk,  na  alle  vertragingen,  kon  pas  in  1992  de  eerste  fase  van  de  restauratie  uitgevoerd  worden,  aan  de  achterzijde  van  het  landhuis.  Bij  het  bouwen  van  het  grotere  achterhuis  door  Mr.  Maurits  Jacob  Eyck  is  er  een zogenaamde  zakgoot  (een  goot  tussen  twee  schuine  daken)  aangelegd.  Deze  zakgoot  heeft  altijd  veel  problemen  met  regenwater  gegeven,  waardoor  er  steeds  weer  lekkages  ontstonden.  Als  oplossing  is  in  deze  eerste  fase  de  zakgoot  verwijderd  en  is  er  een  platdak  tussen  de  twee  oorspronkelijk  schuine  daken  aangelegd.

In  deze  fase  zijn  ook  de  lekkages  in  de  westvleugel  aangepakt.  Dit  gedeelte  is  toen  meteen  beter  bewoonbaar  gemaakt,  maar  dat  hoorde  officieel  niet  bij  de  restauraties.   Daarnaast  hebben  er  in  1993  ook  binnen  in  het  achterhuis  verbouwingen  plaatsgevonden,  waar  de  oudste  zoon  van  Rutger  Wessel  van  Boetzelaer  met  zijn  gezin  ging  wonen.

 

Tweede  fase  (eind  jaren  '90)
In  de  tweede  fase  zijn  de  twee  balkongedeeltes  in  de  oost-  en  de  westvleugel  aangepakt  (zie  foto).  Hieronder  vielen  behalve  de  balkons  ook  de  daken  erboven,  de  sèrre  (west)  en  de  Moorse  kamer.  De  toestand  van  de  daken  had  voor  veel  lekkage  gezorgd,  waardoor  er  in  de  Moorse  kamer  veel  schade  was  ontstaan.  Door  twee  schilderessen  die  hierin  gespecialiseerd  zijn,  is  de  plafondschildering  gerestaureerd.

Los  van  deze  fase,  maar  wel  gelijktijdig,  is  de  salon  (de  kamer  achter  de  zuilen)  gerestaureerd.  Doordat  steunen  die  blijkbaar  onder  de  vloer  van  de  salon  stonden,  niet  meer  functioneerden,  zakte  de  vloer  steeds  verder  door.  Er  zijn  nieuwe  balken  onder  de  vloer  gelegd.  In  de  jaren  zeventig  is  er  ook  in  deze  kamer  waterschade  ontstaan,  dit  keer  niet  door  lekkend  regenwater,  maar  als  gevolg  van  een  bad  op  de  middenverdieping  waarvan  de  afvoer  door  een  aannemer  niet  goed  was  aangesloten.  Ook  hier  is  de  plafondschildering  gerestaureerd.

Deze  tweede  fase  is  eind  jaren  negentig  uitgevoerd.

 

Derde  fase  (tweede  kwartaal  2002)
Begin  2002  jaar  is  er  aan  de  restauraties  van  de  derde  fase  begonnen.  Zij  omvatten  alle  werkzaamheden  waar  steigers  bij  nodig  zijn  en  hadden  volgens  planning  vóór  de  bouwvakvakantie  van  2002  voltooid  zijn.  Die  planning  is  niet  gehaald,  doordat  stuc-  en  schilderwerkzaamheden  niet  helemaal  juist  uitgevoerd  zijn.  Met  het  vochtige  weer  in  najaar  en  winter  kon  er  minder  goed  gestuct  en  geschilderd  worden,  waardoor  het  werk  uiteindelijk  pas  in  de  loop  van  2003  opgeleverd  kon  worden.

Een  van  de  werkzaamheden  was  het  repareren  of  vervangen  van  de  klok.  Maar  ook  het  opnieuw  restaureren  van  een  dakgoot  boven  de  oostvleugel,  die  in  de tweede  fase  helaas  niet  goed  aangelegd  was.  Hierdoor  was  er  wederom  lekkage  ontstaan.

Een  bijzondere  opgave  was  het  opkrikken  van  het  middengedeelte  van  het  dak,  waar  de  koepel  op  staat.  Dit  was  als  gevolg  van  een  zwakke  draagconstructie  doorgezakt.

Hieronder  wordt  in  grote  lijnen  een  overzicht  van  de  werkzaamheden  in  2002  weergegeven:
 

  • 5  april:  Als  eerste  klus  is  het  koepeltje  (na  losgezaagd  te  zijn)  met  een  reusachtige  kraan  van  het  dak  getild  en  naast  het  huis  geplaatst.  Het  is  elders  helemaal  opgeknapt  en  zoals  oorspronkelijk  weer  voorzien  van  een  Sint-Maarten-windwijzer.  Eind  juni  is  het  koepeltje  weer  teruggeplaatst.
     
  • 9  april:  Er  is  begonnen  met  het  verwijderen  van  de  oude  dakbedekking,  waar  nog  geen  zinken  leidjes  zaten,  zoals  dat  al  wel  het  middengedeelte  en  een  paar  andere  stukken  het  geval  was  (zie  op  foto).  Uiteindelijk  is  het  hele  dak  van  deze  ruitvormige  zinken  leitjes  voorzien.  Zie  hiervoor  ook  de  oude  luchtfoto  en  de  nieuwe  luchtfoto.  Tevens  is  omstreeks  deze  datum  begonnen  met  het  verstevigen  van  de  draagconstructie  van  het  koepeltje.  Er  zijn  twee  hele  zware  balken  van  de  voorzijde  naar  de  achterzijde  aangebracht,  waar  het  hele  middengedeelte  van  het  dak  nu  op  rust.
     
  • 15  april:  Aanvang  van  het  vernieuwen  en  restaureren  van  de  dakgoten  en  van  allerlei  werkzaamheden  aan  het  metselwerk,  zoals  het  verwijderen  en  opnieuw  opbouwen  van  schoorstenen.
    Onder  het  metselwerk  viel  ook  het  restaureren  van  de  beschadigde  zuilen  voor  het  terras.  Deze  zuilen  waren  sinds  een  aantal  jaren  aan  het  afbrokkelen  (zie  foto  hieronder).  Het  is  niet  helemaal  duidelijk  of  dit  een  gevolg  van  lekkages  was,  waardoor  water  ingesijpeld  is,  of  dat  het  grote  gewicht  dat  ze  te  dragen  hebben,  de  zaak  stuk  drukte.
     
  • 21  mei:  Twee  weken  lang  is  er  gewerkt  aan  het  schoonspuiten  van  de  gevels.  Op  de  gevel  zat  een  latexachtige  laag.  Met  water  van  bijna  honderd  graden  is  deze  zo  goed  mogelijk  verwijderd.  Vervolgens  moest  al  het  losse  stucwerk  eraf  zodat  de  gevel  kon  worden  hersteld.  Ook  is  er  begonnen  met  uitgebreide  schilderwerkzaamheden  van  deuren,  ramen,  kozijnen  en  goten.
     
  • 27  mei:  Begin  van  de  werkzaamheden  aan  het  stucwerk  van  de  buitenmuren,  waarna  met  het  schilderen  ervan  begonnen  kon  worden.
     
  • 29  juli:  Verwijderen  van  de  laatste  steigers.
     

Voormalige  beschadiging  aan  de  zuilen,  die  in  de  3e  fase  hersteld  is.
De  pleisterlaag  en  de  bakstenen  kern  waren  aan  het  afbrokkelen.

 

Vierde  fase  (september  2003)
In  september  2003  is  met  de  vierde  fase  begonnen,  waarin  alle  overige  werkzaamheden  verricht  moesten  worden  waar  geen  steigers  bij  nodig  waren.  Dit  waren  een  heleboel  kleinere  en  grote  klussen.  Onder  andere  de  hal  die  toegang  biedt  tot  de  oostvleugel,  moest  volledig  gerestaureerd  worden.  Zoals  in  alle  benedengangen  van  het  landhuis  liggen  hier  marmeren  vloeren.  In  deze  hal  waren  er  echter  verzakkingen  van  de  ondergrond  opgetreden,  waardoor  er  scheuren  en  breuken  in  het  marmer  ontstaan  waren.

Een  ander  omvangrijk  onderdeel  van  deze  restauratiefase  betrof  het  terras  achter  de  zuilen  aan  de  voorzijde.  Dit  is  in  oktober  en  november  2003  uitgevoerd.  Het  terras  lag  hol,  zodat  er  altijd  regenwater  op  bleef  liggen.  Alle  mozaïektegeltjes  zijn,  zonder  ze  beschadigen,  verwijderd  en  na  het  vlak  maken  weer  gelegd.

Andere  onderdelen  die  ondertussen  ook  al  gerestaureerd  zijn,  zijn  verzakte  stoepen,  kapotte  kelderraampjes  enz.

Deze  vierde  fase  is  in  twee  delen  uitgevoerd,  waarvan  de  laatste  op  wat  restpunten  na  eind  2004  voltooid  is.  Nu  moet  het  huis  er   weer  lange  tijd  tegen  kunnen.