Park

Eyckenstein_verdieping_park

Het huidige parkbos, dat direct achter het landhuis ligt, is een ontwerp van de bekende tuinarchitect Leonard Anthony Springer. Van het park of de tuin daarvoor is in de archieven nog iets terug te vinden.

Geschiedenis van het park

  • Rechtelanenstelsel (vóór 1781)

    In de tijd van voorde familie Eyck op Eyckenstein kwam wonen, bestond de omgeving waarschijnlijk grotendeels uit heide- en stuifzandgebieden. Ergens in die periode is er om de toenmalige herenboerderij heen een rechtelanenstelsel aangelegd. Van oude kaarten weten we hoe dat eruit gezien moet hebben. Zo’n vijftig meter ten noorden van de huidige vijver lag een oost-west geörienteerde dwarslaan, de Beukendwarslaan. Noordelijker lag evenwijdig een tweede dwarslaan, de Eikendwarslaan. Tot 1800 lag tussen het huis en de Beukendwarslaan (gedeeltelijk over de huidige vijver heen) de moestuin. Op de aquarel van Eyckenstein in 1799 is de moestuin goed te zien. In 1800 is (ondertussen in de tijd van familie Eyck) deze moestuin naar het noorden verplaatst, tussen de twee dwarslanen in. Hier is hij tot 1881 in gebruik gebleven.[/tab_content]

  • Sterrenbos (vanaf 1781)

    Adriaan Hendrik Eyck heeft (in het rechtelanenstelsel) ten noorden van de Eikendwarslaan een sterrenbos aangelegd. Dat was een bos met evenwijdig twee noord-zuid gelegen paden en daardoorheen twee diagonaal gelegen paden. Eén van de twee noord-zuid gelegen paden werd de Grote Huislaan genoemd. De eerder aangelegde Beukendwarslaan en Eikendwarslaan en meer noordelijk gelegen rechte paden zijn nog wel in gebruik gebleven.

    Eyckenstein_Kaart_1790_sterrenbos_uitsnede_met_lijnen
    Eyckenstein_Kaart_1816_sterrenbos_uitsnede_met_lijnen
    De kaartjes hiernaast (links 1790 en rechts 1816) tonen duidelijk hoe het sterrenbos (de rode lijnen) er in verschillende tijden uitgezien heeft. Midden onderaan (rode blokje) ligt het landhuis.

    De onderste gele lijn is de Beukendwarslaan en de bovenste gele lijn is de Eikendwarslaan. De groene lijn is de Eikensteeg en de paarse lijn de Grote Huislaan. Het op één na bovenste huisje rechts van de Eikensteeg is boerderij de Tolboom.

    In 1790 lag de moestuin vlak achter het huis. In 1816 lag hij tussen de Beukendwarslaan en de Eikendwarslaan in en kon de Grote Huislaan tot aan het huis doorgetrokken worden.

  • Gotische brug (1840)
    Eyckenstein_Gotische-brug-1840

    Maurits Jacob Eyck heeft op verschillende manieren het landgoed verfraaid. Zo heeft hij achter het huis een vijver gegraven op de plek waar die nu ook nog ligt. Het water stroomde vanuit het bos en vanaf het oosten achter het huis langs door de vijver naar de sloot die langs Dorpsweg ligt, naar het westen. Waar het water bij de Dorpsweg uitkomt was een waterval gebouwd.

    Over de uitgang van de vijver heeft Eyck een mooie Gotische brug laten aanleggen, waar hij zelf een aquarel van maakte. De brug bestaat niet meer.

  • Kaart van 1872

    Van een bezoeker ontvingen we een plattegrond van de omgeving uit een oude militaire kaart (uitgave 1910). Op de uitgave-informatie staat: “Verkend in 1872. Hersien in 1906”. Hierop is onder de letters “ein” van “Eyckenstein” de moestuin te zien. Ondanks de vermelding “hersien” moet dit dus nog de situatie van 1872 zijn.

    Te zien is dat er nu een soort vijver gegraven is, de halve cirkel. Deze is ook al op het tekeningetje tekeningetje uit 1832 te zien. De Eikendwarslaan is niet meer weergegeven en lijkt dus niet meer in gebruik te zijn.

    Rechts van Eyckenstein is een groepje van drie gebouwen. De twee onderste zijn het Koetshuis en de Oranjerie. Van het derde gebouw is niet bekend wat het geweest is.

    Eyckenstein_Militaire_Plattegrond_1910_breder
    Eyckenstein_Militaire_Plattegrond_1910
    Eyckenstein_Militaire_Plattegrond_1910_uitgave
    Eyckenstein_Plattegrond_1832_park

Ontwerp van Leonard Springer

In 1882/1883 is in opdracht van Willem Carel van Boetzelaer door de Nederlandse tuinarchitect en dendroloog Leonard Anthony Springer (1855 – 1940) een park ontworpen. Enkele jaren later is het ontwerp uitgevoerd. De tuin zou het mooist zijn geweest tussen 1910 en 1930.

Het parkgedeelte is zo’n 12 ha groot. Met zijn ontwerp heeft Springer in 1885 een zilveren medaille gewonnen op de Internationale Tentoonstelling in Parijs. Het park is onderdeel van de complex Rijksbeschermde buitenplaats.

Engelse landschapsstijl

Het ontwerp van Springer is in Engelse landschapsstijl. Golvende lijnen en paden, doorzichtige boompartijen, groepen heesters, grasvelden en waterpartijen waren volgens de heersende mode. Het oude lanenstelsel is doorbroken om meer vergezichten, ruimtewerking en openheid te krijgen. De vijver van voor die tijd  is vergroot en heeft een speelsere vorm gekregen. Met de gebogen lopende paden is het telkens weer een verrassing wat er om de bocht te zien is.

Eyckenstein was Springers eerste grote opdracht. Kenmerkend voor hem was dat hij de oude situatie in het klein naast zijn ontwerpen weergaf. Springer hechtte veel belang aan de natuur in een park. In 2002 verscheen een boek over het werk van L.A. Springer (auteur o.a. C. Moes).

Tussen 2011 en 2015 is het park uitgebreid gerestaureerd naar een voorstel van Copijn.

Hiernaast een afbeelding van het ontwerp.  Het opschrift op het ontwerp luidt:

“Ontwerp voor Veranderingen op Eyckenstein
eigendom v d hoogEdelgeboren heer
mr W.C. baron van Boetzelaer te Maartensdijk”

Rechts van het landhuis zijn op het ontwerp het Koetshuis en de Oranjerie te zien.

Het origineel van dit ontwerp ligt in de Bibliotheek van de Universiteit Wageningen, afdeling Speciale Collecties.

Eyckenstein_Tuinontwerp_Springer_31KB

 

Foto van het net aangelegde park

In augustus 2008 werden we benaderd door een bezoeker van de website die enkele foto’s had gevonden op de zolder van het huis dat zij gekocht hadden van één van de nakomelingen van Willem Carel van Boetzelaer.

Wij waren zeer verrast toen bleek dat er een foto uit 1905 was waarop een stuk van het kort daarvoor aangelegde park te zien is. Tot dan toe wisten we niet dat er foto’s van het park uit die tijd bestonden. De foto geeft een indruk in hoeverre het ontwerp nauwgezet is uitgevoerd. Er blijken enkele kleine verschillen te zijn tussen het ontwerp en de foto, maar  grotendeels komen ze overeen.

Blijkbaar heeft Willem Carel van Boetzelaer het grasveld op de foto na een tijdje dicht laten groeien, want zijn kleinzoon Rutger Wessel heeft dat gedeelte alleen maar met bomen begroeid gekend. Op de tweede afbeelding is te zien hoe de foto ongeveer genomen is.

Eyckenstein_Tuinontwerp_1905_foto_vanuit_park
Eyckenstein_Tuinontwerp_1905_richting_foto_vanuit_park

 

Het park op de kaart

Rechts ziet u het park weergegeven op een  topografische kaart van tussen 1908 en 1929. De rode weg is  de Dorpsweg en het rode rechthoekje is Eyckenstein. Te zien is dat de Engelse landschapsstijl zich verder naar het noorden uitstrekt dan op de tekening van Springer.  Hoogstwaarschijnlijk is er in een later stadium onder leiding van Springer een uitbreiding van het park gekomen.
Topokaart_Tuin_1908-1929_bijgewerkt_1940

 

Spelen met de natuur

Leonard Springer speelde in zijn ontwerpen met de natuur. Zo heeft hij ergens in het park een veldje met zogenaamd doorgeschoten eikenhakhout aangelegd. In werkelijkheid heeft hij twee of drie boompjes tegelijk in één plantgat gezet, zodat de volwassen bomen strak tegen elkaar aan staan en met elkaar vergroeid zijn.

Eyckenstein_Eikenhakhout_twee_stammen

Voorbeeld van zogenaamd eikenhakhout
met twee stammen

Eyckenstein_Eikenhakhout_drie_stammen

Voorbeeld van zogenaamd eikenhakhout
met drie stammen

 

De oude situatie

Springer heeft in de rechter marge van zijn ontwerp de oude situatie weergegeven. Dat gedeelte van zijn tekening staat hiernaast afgebeeld. Dezelfde vormen zijn herkenbaar op de topografische kaart hierboven.

De rode stip is Eyckenstein,
de blauwe stip is het Koetshuis.

Eyckenstein_Tuinontwerp_oude_toestand

 

Overblijfselen van eerdere fases

In  het park en ook ten noorden daarvan zijn op sommige plaatsen enkele of dubbele rijen hele oude bomen te vinden, waarvan in eerste instantie niet duidelijk is waarom die daar staan. Pas met de kennis van de ontwikkelingen vóór het park van Springer wordt duidelijk waarom deze bomen daar staan. Het zijn beuken van de Beukendwarslaan en eiken van de Eikendwarslaan van het rechtelanenstelsel en een rij larixen van de noordoostelijk diagonaal van het sterrenbos. Er zijn nog steeds stukken laan uit het rechtelanenstelsel in het huidige bos in gebruik. Ook de Grote Huislaan uit het sterrenbos, of mogelijk ook zelfs nog uit het rechtelanenstelsel, is nog volop in gebruik, maar wordt tegenwoordig Grote laan genoemd.